Een afgelegen plek op de stuwwal. Prachtig uitzicht over Waal en Ooijpolder. Maar ook een ideale hangplek voor jongeren en dealers. ‘Hier zijn veel ongure types die niet in de wijk thuishoren’, zegt buurtbewoonster Karin van der Pas over de activiteiten aan de achterkant van het gebouw van het Nijmeegse ingenieursbureau Royal Haskoning – ‘Hasjkoning’ voor de buurt. ‘Ze scheuren met auto’s en scooters. Rijden dwars over het grasveld en duiken dan omlaag naar de ingang van de parkeergarage. Er wordt in drugs gehandeld.’

De twee jongens van Marokkaanse komaf die onlangs in Nijmegen een dodelijk ongeluk met een scooter veroorzaakten, werden in de omgeving van ‘Hasjkoning’ gesommeerd te stoppen door agenten in burger. Toen de jongens de agenten herkenden, gingen ze er op de scooter vandoor. Op de Spoedeisende Hulp van het Radboudziekenhuis bedreigden ze medisch personeel, terwijl buiten een groep vrienden en familie stond te schreeuwen. Er kwam negen man politie en bewaking aan te pas. Na hun aanhouding bleek dat ze ook nog worden verdacht van een gewapende overval op een hotel.

De arts en verpleegkundige durfden aanvankelijk, uit angst voor represailles, geen aangifte te doen. Begin deze week deed een van de medewerkers alsnog aangifte. Het Openbaar Ministerie hoopt dat ook de andere ziekenhuismedewerker dit zal doen. Geen lieverdjes dus, die jongens van het scooterincident. Dat het Marokkanen zijn, verbaast een buurtbewoner die vaak met zijn hond over de stuwwal loopt, niet. Uit angst voor ‘een steen door de ruit’ wil hij niet met naam worden genoemd. ‘Ik heb al twee keer ruzie gehad met Marokkaanse jongens. Ze dealen. Flikkeren alles uit hun auto’s. Rijden ’s avonds zonder licht weg, zodat je geen kenteken ziet. Ik heb vaker ter plekke de politie gebeld. En wat krijg je dan te horen ? “Al onze medewerkers zijn in gesprek”.’

Toevallig

De bewoners van de als keurig en rustig te boek staande wijk Altrade/Hunnerberg ageren al jaren tegen de overlast op de stuwwal. Karin van der Pas hoort ’s nachts ‘harde knallen’. ‘Ze zeulen met bloembakken. Er wordt daar ontzettend geklooid. Het is een anonieme plek. Ik heb de afgelopen tijd vaker de politie gebeld. Maar die doet niets.’

Politiewoordvoerder Frank de Valk schetst een ander beeld: ‘De wijkagent meldt geen bijzonderheden over die plek. Jongeren treffen elkaar daar, af en toe in een auto. De wijkagent is vrij veelvuldig op straat. Die weet echt wel waar de brandhaarden zijn.’ Toch ervaart de buurt een probleem. De Valk licht toe: ‘Onze cijfers passen vaak niet bij het gevoel dat de mensen hebben. Telefoontjes die bij ons binnenkomen, maar waar geen acute nood bij is, krijgen een prioritering ‘drie’ of ‘vier’. De meldkamer bepaalt of we er een auto voor hebben. De meldingen zijn geen onderdeel van de noodhulp, dus komt er ook geen mutatie. En zie je ze niet in de statistieken terug.'

Politie, gemeentewoordvoerders, Nijmeegse raadsleden en het ziekenhuis noemen het ‘een toevallig incident’ dat de jongens van Marokkaanse afkomst zijn. Niemand wil zich branden aan een koppeling tussen de gebeurtenissen in Nijmegen en het landelijke probleem met Marokkaanse jongeren. Ook dagblad De Gelderlander voelde daar aanvankelijk niets voor, erkent verslaggever Harm Graat. ‘Bij de rellen in Culemborg en de Meijhorst was “Marokkaan zijn” duidelijk relevant. Nu konden we het gedrag niet meteen in verband brengen met een Marokkaanse afkomst.’

Vijf dagen na het ongeluk drukte De Gelderlander in de papieren krant wel een selectie af van de honderden pittige lezersreacties op internet. Daaruit bleek overduidelijk dat het om Marokkaanse jongens ging. ‘Misschien hypocriet’, beaamt Graat. ‘We hadden het zelf nog niet vermeld. Maar ik heb hierover constant contact gehad met mensen uit Marokkaanse kringen. Ze hebben me gevraagd hier heel voorzichtig mee om te gaan, omdat het zo stigmatiserend is.’

Inmiddels is De Gelderlander ‘om’, licht hoofdredacteur Kees Pijnappels toe. Na een week, waarin steeds duidelijker werd dat het wel degelijk om ‘probleem-Marokkanen’ gaat - zelfs met een crimineel verleden - durfde de krant wel hun afkomst te vermelden. Pijnappels: ‘Aanvankelijk wil je niet stigmatiseren, maar nu vinden we het absoluut relevant.’

Stevig

De Nijmeegse gang van zaken lijkt tekenend voor een breder verband. Gemeenten die kampen met problemen met Marokkaanse jeugd zijn als de dood om te boek te staan als ‘Marokkanengemeente’. Amsterdam-West, Kanaleneiland, Gouda, Ede, Oosterwei en sinds kort Culemborg: dat zijn de plaatsen waarvan heel Nederland weet dat er een probleem is met Marokkaans-Nederlandse jongens.

Dat de problematiek zich op veel meer plaatsen voordoet, blijkt uit het feit dat afgelopen najaar 22 gemeenten een convenant sloten met de ministeries van Binnenlandse Zaken en Wonen, Werk en Inkomen om de ‘Marokkaanse overlast’ nu eens echt aan te pakken. Ook Nijmegen heeft dus zijn portie Marokkaanse probleemjeugd. Onrust in de wijk Meijhorst in 2008 haalde de landelijke pers.

Burgemeester Thom de Graaf zei vorig jaar nog: ‘Met de meeste Marokkanen gaat het fantastisch goed. In Nijmegen is de omvang en de groep waar het om gaat, vrij goed te overzien. Maar het probleem is wel hardnekkig en stevig.’ Diverse rapporten bevestigen dit. De Marokkaanse gemeenschap in Nijmegen groeide tussen 1998 en 2008 met 40 procent tot 3345 personen. De helft is jonger dan 25 jaar. Die Marokkaanse jongeren komen ook in de Waalstad procentueel bovenmatig voor in de politiesystemen.

‘Verdachtenstatistieken’ in 2007 van de politie vertellen dat 6,1 % van alle Nijmeegse verdachten van Marokkaanse afkomst is. In de leeftijdsgroep 12-24 jaar is 12 % verdacht; vijf keer zoveel als autochtone leeftijdgenoten. Van de Marokkaans-Nederlandse voortijdige schoolverlaters is bijna de helft (46,4 %) verdachte van een misdrijf. In 2009 was de werkloosheid onder Marokkaans-Nederlandse jongens 26 %, bijna drie keer zo hoog als onder autochtone jongens.

Spotten

Sinds 2009 kent Nijmegen een specifiek Marokkanenbeleid. Leidraad hiervoor is de gemeentelijke notitie Marokkanen aan zet. In de nota staan de welbekende knelpunten rond Marokkaanse jongeren nog eens opgesomd; ze onttrekken ‘zich aan elke vorm van gezag en zijn moeilijk te bereiken’, de ‘gezagsrelatie tussen ouders en kind speelt bij de problemen vaak een grote rol’ alsmede de ‘straatcultuur’ en de ‘negatieve houding ten aanzien van bijvoorbeeld docenten en politieagenten’ leiden tot problemen bij Marokkaanse jongeren.

Wethouder Lenie Scholten (Groen-Links), coördinerend wethouder Marokkanenbeleid, wil er op het gemeentehuis wel uitgebreid over praten. Het antwoord van het gemeentebestuur op de problematiek staat volgens haar helder in het stuk Marokkanen aan zet. En ook al is het Nijmeegs college inmiddels gevallen: ‘Dit stuk is door de gemeenteraad aangenomen voordat de coalitie is gevallen. We zijn bezig met de uitwerking.’

Scholten: ‘Wij proberen de drie werelden, thuis, straat, school/werk, met verschillende normen en waarden zo dicht mogelijk bij elkaar te brengen. We willen de jongeren spotten die ons nodig hebben. We zetten ambulante jongerenwerkers in en betrekken ouders bij de zorg en het vinden van oplossingen. Na de rellen met Marokkaanse jongeren in de wijk Meijhorst najaar 2008, waarna zelfs een avondklok werd ingesteld, kregen Marokkaanse gezinnen bezoek van professionals.

Scholten: ‘En dan zie je dat er vaak grote behoefte is aan hulp. Bij schulden of de opvoeding. Moeders geven aan dat zij het vertrouwen van hun zoons kwijtraken naarmate ze ouder worden. Ook de gezagsrelatie ouder-kind speelt bij de problemen een belangrijke rol.’ Het is een aanpak van ‘lange adem’, zegt Lenie Scholten. ‘Je moet investeren. We proberen de Marokkaanse gemeenschap mee te krijgen.’ Niet iedereen juichte echter specifiek Marokkanenbeleid toe, aldus Scholten.

‘In de gemeenteraad was flinke discussie. Sommigen zeiden dat als je het alleen al zo noemt, het stigmatiserend werkt. Communicatie hierover moet ook genuanceerd zijn. De Marokkaanse gemeenschap heeft veel last van het huidige, maatschappelijk klimaat. De negatieve beeldvorming over hen is breed en algemeen.’

Te blank

In de notitie staat dit zwart op wit: ‘Het Marokkanenbeleid vraagt om een voorzichtige communicatie. De problemen moeten benoemd kunnen worden, maar wel in verhouding tot wat er daadwerkelijk aan de hand is. De Marokkaanse gemeenschap kent risicojongeren, maar dat wil niet zeggen dat de Marokkaanse gemeenschap of de Nijmeegse jongeren van Marokkaanse afkomst als zodanig een probleem vormen.’

Faysal Zouay, lid van de Adviescommissie Allochtonen in Nijmegen en tevens bestuurslid van Tadamon (‘Eendracht’), een platform van verschillende Marokkaanse organisaties, was nauw betrokken bij de totstandkoming van de nota Marokkanen aan zet. Na de rellen in Meijhorst kwam alles in een stroomversnelling, licht hij toe. ‘Zowel de gemeente Nijmegen als de Marokkaanse gemeenschap vond dat er op diverse vlakken -arbeidsmarkt, discriminatie, opvoeding, zorg- verandering moest komen.’

Tadamon staat helemaal achter de ingezette koers, zegt Faysal Zouay: ‘Er zijn niet alleen problemen met criminaliteit, maar ook arbeids- en psychische problemen.’ Kritisch is Faysal Zouay wel over de mensen die verantwoordelijk zijn voor de hulpverlening aan Marokkanen: ‘De partijen zijn vaak weer te blank. Organisaties zijn er nog niet helemaal in geslaagd om te interculturaliseren. Waarom is er geen Marokkaanse politieagent in Nijmegen? Waarom zijn er geen Marokkaanse rechercheurs op niveau ? Er is talent, maar het zit niet in het kader.’

Wethouder Scholten beaamt dit: ‘We hebben hier inderdaad geen Marcouch of Aboutaleb. Maar we werken er aan. Bij het loket Zorg- en Inkomen zijn net drie afdelingshoofden aangesteld. Twee van hen zijn van allochtone komaf.'

Nu lijkt het wel of er een tsunami aan ‘kut-Marokkaantjes’ over Nederland heen spoelt. Dat is verre van waar. Het neemt niet weg dat de overlast in de zogenaamde ‘Marokkanen-gemeenten’ erg groot en bedreigend is, zie ook de pagina’s 22 en 23. Culemborg, Gouda en Zaltbommel vormen terecht een schrikbeeld, want de situatie met de Marokkaanse gemeenschappen in die steden is volledig uit de hand gelopen. Het probleem is wel dat die jongeren zich kunnen verschuilen in hun gemeenschap die er zelf te weinig aan doet om de crimineeltjes op het rechte pad te krijgen.

Liever duikt iedereen in de slachtofferrol. Er is te weinig of geen goede hulp, zijn veel gehoorde klachten vanuit deze Marokkaanse groep. Hulp aan Marokkaanse probleemgezinnen, Marokkaanse criminele jongeren en raddraaiers is een business geworden. Tientallen overheidsorganisaties toucheren jaarlijks miljoenen en nog eens miljoenen euro’s om probleem- Marokkanen op het rechte pad te brengen. Het resultaat is bedroevend.

Ironisch genoeg zou je kunnen denken dat er te weinig Marokkaanse probleemjongeren zijn, want tien tot twintig hulpverleners draaien regelmatig om één raddraaier heen. De hulpverleningsindustrie heeft van de Marokkaanse gemeenschap in Nederland hét slachtoffer gemaakt in plaats van een mondige en verantwoordelijke groep.

Maatschappelijk werkers, leerplichtambtenaren, interventieteams, gemeenteambtenaren, wijkagenten, analyseteams, gezinsmanagers, thuisbegeleiders, noem het maar op, maken Marokkaanse probleemgezinnen alleen maar afhankelijker, in plaats van dat ze voor oplossingen zorgen. Gemeenten kunnen nu ook een beroep doen op het Rijk om extra geld om de problemen te bestrijden. Gouda ontving al 10 miljoen euro. Roermond vraagt nu weer om een substantieel bedrag. Marokkanenproblemen zijn business geworden.

De PVV ziet het handenwrijvend aan en heeft nog wel een paar krachtige pr-teksten in petto. Gemeenten en de hulpverleningsindustrie profiteren er weer van door nog meer geld binnen te halen. De Marokkaanse gemeenschap wordt er ondertussen niet beter van. De Nederlandse Marokkanen zullen als groep hun verantwoordelijkheid moeten nemen om de overlast in te dammen. Pas dan nemen onveiligheidsgevoelens in Nederland af, emancipeert de Marokkaanse gemeenschap en is er geen ruimte meer voor ronkende PVV-slogans.

Marokkaanse jongeren
‘We hebben een veiligheidscrisis in dit land’, zegt de Zaltbommelse burgemeester Albert van den Bosch (VVD). ‘Er is sprake van een leefbaarheidscrisis, al jarenlang.’ Onderwerp van gesprek: de Marokkaanse jongeren die her en der in Nederland voor ernstige overlast zorgen.

Relletjes
Van den Bosch heeft recht van spreken. Ook Zaltbommel werd onlangs opgeschrikt door ernstige problemen met Marokkaanse jongens. Die pikten het niet dat twee van hen door de politie in het buurthuis werden gezocht wegens winkeldiefstal. Er ontstonden relletjes. Van den Bosch ontruimde daarop het buurthuis, waarna hij werd bedreigd. Sindsdien wordt hij bewaakt.

Vertrouwen kwijt
‘Ik verwijt het kabinet en de landelijke politiek in het algemeen dat ze niets doen aan deze interne veiligheidscrisis. Ik erger me rot hoe er nu al maanden wordt gepraat over Irak en Afghanistan, terwijl er aan een veel groter probleem niets wordt gedaan. De mensen in mijn kleine gemeente zijn het vertrouwen in de overheid kwijt, ze voelen zich in de steek gelaten. Ik vind het heel belangrijk dat mensen stemmen, maar ik begrijp het als ze het niet meer doen. De mensen zijn de intimidatie van die Marokkaanse jongens zat.

Pak tuig aan
Dan zeg ik dus: ga je dáár als overheid nu eens druk over maken!’ Van den Bosch kan er met zijn hoofd niet bij. ‘Ik snap niet dat er zoveel miljard in de aanschaf van JSF straaljagers wordt gestoken als je voor dat geld ook heel veel extra politieagenten kan aanstellen. Wie is onze vijand? Hebben wij een dure luchtmacht nodig voor vage oorlogen in verre landen, of bevindt de vijand zich intern, in Nederland?’, vraagt Van den Bosch zich retorisch af. ‘Laten we de straat in Nederland terug veroveren! Pak het tuig keihard aan! De grote massa van de mensen is het echt zat, zowel PvdA’ers als VVD’ers, het heeft niets met links of rechts te maken.’

Loverboys
Van den Bosch schetst de problematiek in het 26 duizend inwoners tellende Zaltbommel. ‘Ongeveer de helft van de inwoners woont in de stad zelf, de rest in de omliggende dorpen. In de stad is 10 procent van de inwoners van Marokkaanse afkomst en die wonen vrijwel allemaal in één wijk. We hebben zo’n vijftig vervelende Marokkaanse jongens, van wie twintig harde kern en dertig meelopers. Met de overige duizend Marokkanen zijn geen problemen. Maar die groep jongens loopt voortdurend te klooien en dat gaat héél ver. Intimidatie, geweld, ernstige overlast, er gebeurt veel meer dan alleen maar “hoer” roepen tegen vrouwen. We hebben ook enkele loverboys, bijna allemaal van Marokkaanse afkomst. Ik hoor geruchten dat die ook al opduiken bij de basisscholen. De impact van dit alles is in een plaats als Zaltbommel enorm.

Geen multiculti
We hebben hier vrijwel geen andere multiculti, je bent dus óf Nederlander óf Marokkaan. In een stad als Utrecht ligt dat heel anders. Daar lopen heel veel nationaliteiten rond en merk je in het centrum van Utrecht weinig van de problemen in Kanaleneiland’, aldus Van den Bosch die raadslid was in de Domstad.

Bedreigd
‘De mensen in mijn gemeente voelen zich écht bedreigd en geïntimideerd. Ze durven geen aangifte meer te doen. Ik krijg ze voortdurend op het spreekuur, en wat je dan hoort, daar schrik je van. Ik heb homo’s op mijn kamer gehad die me vertelden dat ze zijn verhuisd omdat ze zoveel last hadden van die jongens. Ook de Marokkaanse gemeenschap voelt zich trouwens geïntimideerd, zij zijn óók bang. Ook uit die hoek komen ze naar mijn spreekuur en dan hoor ik dat zij zich óók onveilig voelen.

Strijd
Waar ik het over heb is dan ook geen strijd tegen de islam, het is een strijd tegen de straatjeugd. De Marokkaanse straatjeugd. Er is een groep die gewoon keihard moet worden aangepakt. Marokkanen zelf zeggen ook tegen mij: zo’n loverboy moet je 10 jaar opsluiten, niet anderhalf.’

Capaciteit politie
Van den Bosch is oprecht bezorgd. ‘Allereerst over het gebrek aan politiecapaciteit. Mijn politieteam Bommelerwaard, voor Zaltbommel en wijde omgeving, is in 6 jaar teruggegaan van 42 fte naar 37 fte. Zeg dan dus niet dat er méér geld is voor de politie. De pakkans is in Nederland inmiddels zó klein. En juist in de Marokkaanse cultuur is het heel belangrijk dat je die jongens écht pakt, dat ze dan dus niet na een dag weer vrij zijn. Ik merk zelfs bij de politie dat er wat huiver ontstaat, dat ze bang zijn om die jongens op te pakken als ze niet 100 procent zeker weten dat er een bewijsbare zaak is.

Bang
Politiemensen zijn bang geworden dat Justitie zegt: dit is niet hard genoeg, hij mag weer naar huis. Op die manier help je de slachtoffers natuurlijk ook niet. Mensen zijn als de dood dat hun naam bekend wordt, dat ze ondanks garanties van de politie op straat belanden en bekend raken bij die jongens. Juist die Marokkaanse jongens gaan daar zeer slim, handig en geraffineerd mee om, hoor ik telkens van de politie.’

Langer voorarrest
En dus, denkt burgemeester Van den Bosch, wordt het tijd voor een andere aanpak. ‘Ik pleit voor speciale wetgeving voor deze groep, voor jongens die op deze manier de straat onveilig maken, en in Zaltbommel hebben we het dan over Marokkaanse jongens ja. Die zijn ook meer dan andere groepen ontvankelijk voor de straatcultuur. Dus moeten we maar eens over speciale wetgeving gaan nadenken. Bijvoorbeeld een langer voorarrest. Nu is het zo dat zo’n jongen 3 dagen in de cel zit, hij houdt zijn mond, de politie kan niks en hij gaat weer de straat op. Met alle gevolgen vandien voor de aangever.

Maffia
In ons strafrecht zijn we uit het oog verloren dat het slachtoffer óók geholpen moet worden. Misschien moeten we dus maar eens met speciale wetten gaan werken, bijvoorbeeld voor een periode van 5 jaar, zoals dat in Italië ook is gebeurd in de aanpak van de maffia. Daar was ook telkens sprake van intimidatie. En natuurlijk moeten we de rechtstaat overeind houden, ik heb de panklare oplossing ook niet. Maar we moeten het echt over een andere boeg gaan gooien want anders lossen we de problemen met die Marokkaanse jongeren niet op’.

Geen sherrif
Hij ziet de kritiek op zijn idee al losbarsten. ‘Dan zeggen ze: de burgemeester kán al zoveel, hij heeft al zoveel bevoegdheden! Waar het mij om gaat is het strafrecht. Daar wil ik als burgemeester juist buiten blijven. Ik wil geen sheriff worden.’ Het zit hem dwars, dat zijn invloed bij deze problemen zo beperkt is. ‘Ik ben hier nu 6 jaar burgemeester en ik kan in feite zo weinig doen. Ik kan geen blik agenten opentrekken. Dat is mijn frustratie.’ En zelfs met meer agenten op straat zijn de problemen niet voorbij, vreest Van den Bosch.

Op de plank
‘Je moet ook zorgen dat politie en Justitie in staat zijn om zaken te onderzoeken en om de diepte in te gaan. Als u eens wist wat er bij de politie Gelderland-Zuid allemaal op de plank blijft liggen… Ik kan daar niet over uitweiden, maar laat ik het zo zeggen: als dit in een ziekenhuis zou gebeuren zouden er mensen overlijden.’ Toch verandert er iets, beseft hij. ‘Toen ik hier aantrad, vroeg ik de toenmalige politiechef hier: hebben wij ook een Marokkanenprobleem? Nee hoor, zei hij, dat hebben we niet. Nu ligt het dan ineens op straat. Soms is dat nodig om de zaken open te breken.